Makaleler

Hizmet Tespit Davası Nedir? 

Günümüzde işverenlerin bir çoğu çalıştırdıkları işçilerini Sosyal Güvenlik Kurumu’na bildirmeyerek kayıt dışı işçi çalıştırmaktadır.  Ancak bu durum özellikle uzun vadeli sigorta bakımından problemler doğurmaktadır. Bu durumun yanı sıra işçilik hak ve alacaklarına ilişkin  bir uyuşmazlık meydana geldiği durumlarda, işçi açısından bir hak kayıplarına sebep olmaktadır. Bu hak kaybını önlemek için kayıt dışı çalışan işçilerin gerçek hizmet süresini tespit etmek amacıyla hizmet tespit davası açılması gerekmektedir.  

 

Hizmet Tespit Davası Açılmasının Şartları Nedir?

İşçinin, işverene karşı çalıştığı sürenin tespitinin yapılabilmesi 5510 sayılı kanunun 86. maddesinin 8. fıkrasında “Aylık prim ve hizmet belgesi veya muhtasar ve prim hizmet beyannamesi işveren tarafından verilmeyen veya çalıştıkları Kurumca tespit edilemeyen sigortalılar, çalıştıklarını hizmetlerinin geçtiği yılın sonundan itibaren beş yıl içerisinde iş mahkemesine başvurarak, alacakları ilâm ile ispatlayabilirlerse, bunların mahkeme kararında belirtilen aylık kazanç toplamları ile prim ödeme gün sayıları dikkate alınır.” şeklinde düzenlenmektedir. İşveren tarafından kuruma bildirilmeyen veya çalıştıkları SGK tarafından tespit edilemeyen işçiler, iş akdinin sona erdiği yılın bitiminden başlayarak beş yıl içerisinde çalıştıkları sürenin tespiti amacıyla iş mahkemesine başvurabilmektedir. Kanunda düzenlenen bu beş yıllık süre, Yargıtay içtihatlarıyla hak düşürücü süre olarak belirlenmiştir. 

Özetle; işbu davanın iş mahkemelerinde açılabilmesi için SGK m.4/1(a) maddesi kapsamında işçi sıfatı taşıyan kişinin, kurumun talep ettiği belgeleri işveren tarafından SGK’ya verilmemesi ya da sigortalının adına SGK kayıtlarında bulunmaması gerekmektedir. SGK’ya bildirilmeyen işçi nezdinde çalıştığı işveren ile aralarında akdedilen sözleşmenin sona erdiği yılın bitiminden itibaren beş yıl içinde iş mahkemelerine başvurmalıdır. 

 

Hizmet Tespit Davasında Davalı

Hizmet tespit davası, işçinin nezdinde çalıştığı eski işvereni  karşı açılmaktadır. Eski işvereninin ölmesi durumunda işçi davalı olarak işverenin mirasçılarına karşı dava açabilmektedir. Eğer eski işveren işyerini devretmiş ise eski işverenin prim borçlarından müteselsil sorumlu olması gerekçesiyle yeni işverene karşı da işbu dava açılabilmektedir. 

SGK işbu dava açılırken, eski düzenlemenin aksine davalı olarak gösterilmemektedir. Yeni düzenlemede kanun koyucu SGK’nın zorunlu dava arkadaşı olarak davada taraf olmasını istememiştir. Dava, işveren aleyhine açıldıktan sonra kuruma ihbar edilmek suretiyle fer’i müdahil olması sağlanmıştır. Üstelik davalı işveren, kanun yoluna başvurmasa bile fer’i müdahil olarak kanun yoluna başvurabileceği düzenlenmiştir. Bu düzenlemede SGK’ya açılacak davalarda kuruma başvuru zorunluluğu getirilmesine rağmen, hizmet tespit davaları bu zorunluluktan muaf tutulmuştur. Böylece kuruma başvuru yapılmadan, doğrudan iş mahkemelerine dava açılabilmesinin önü açılarak işçi lehine bir düzenleme yapılmıştır.

 

Hizmet Tespit Davasında İspat

İspat yükümlülüğü HMK’daki genel kurala uygun olarak, sigortalının üstündedir. Ancak Yargıtay içtihatları bu davanın işverene karşı aciz durumda olan işçiyi koruma gayesi güderek, kamu düzenini ilgilendirdiği gerekçesiyle re’sen araştırma yükümlülüğü getirmiştir. Bu sebeple işçinin, davasını mutlaka resmi belge ile ispatlamakla zorunluluğu bulunmamaktadır. Tanık dahil her türlü delille davasını ispatlayabilmektedir ancak yemin hariç tutulmuştur. Yargıtay içtihatlarında tarafların ileri sürdüğü deliller arasında bir hiyerarşi belirleyerek, eşdeğerdeki delille kanıtlama ilkesini benimsemiştir. Bu ilke uyarınca resmi belge veya yazılı bir belge ile ispat edilen bir durum tanık delili ile bertaraf edilemeyecektir. 

Hizmet tespit davası, kamu düzenini ilgilendirdiği için hakimin re’sen araştırma yükümlülüğü kapsamında; işçinin uyuşmazlık yaşadığı işyerindeki çalışanları veya komşu işyerinde çalışan işçileri re’sen tanık olarak dinleyebilmektedir.

 

Hizmet Davasından Feragat

Hizmet tespit davalarında geçerli olan re’sen araştırma ilkesi gereği, işverenin davayı kabul etmesi veya sigortalının feragati talepleri, hakim tarafından kabul edilmeyip, davayı sürdürmek zorunda kalacaktır. Ancak HMK’nın 150. maddesi gereği usulüne uygun davet edilip, duruşmaya gelmeyen veya duruşmaya gelip de dosyayı takip etmeyeceğini bildiren tarafların, bu talepleri gereği dosyanın işlemden kaldırılması mümkündür. 

 

İşçilik Hak ve Alacakları Davalarından Farkı 

Hizmet tespit davasının işçilik hak ve alacakları davalarıyla birlikte aynı davada görülüp görülemeyeceği sorunu, Yargıtay içtihatlarına konu olmuştur. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu’nun 2003 tarihli kararında bu iki davanın birbirinden bağımsız olamayacağı her iki davanın birbiri için kesin delil sayılabileceği ayrıca usul ekonomisi gereği birlikte görülmesi gerektiğine karar vermiştir. Ancak 21. Hukuk Dairesi’nin 2012 tarihli kararında davaların taleplerinin, birbirinden farklı konu ve nitelikte olması, iki dava türü harcının birbirinden ayrı olması, özellikle hizmet tespit davasında yargılamayı yapan hakimin üzerinde re’sen araştırma yükümlülüğünün olması gerekçeleriyle iki davanın ayrı ayrı görülmesi gerektiğine karar vermiştir. Uygulamada da işçilik hak ve alacakları davası görülürken işçinin hizmet süresi ile ilgili bir uyuşmazlık çıkması durumunda, hakim davacıya hizmet tespit davası açması için süre vermektedir. Bu süre içerisinde hizmet tespit davası açan davacı işçinin, ilk açtığı işçilik hak ve alacakları davası hizmet tespit davasında verilecek kararı bekleyecektir. 

 

Hizmet Tespit Davasının Sonuçları 

Hizmet tespit davasının, verilen karar sonucu sigortalı olarak bildirilmeyen süre, yeni prim ödeme gün sayısı ve o günlerdeki prime esas kazanç tespit edilmiş olmaktadır. SGK işverenin bildirmediği döneme ilişkin aylık prim ve hizmet belgelerinin düzenlenmesini isteyerek ayrıca işverenin bildirmediği döneme ilişkin primleri, gecikme zammı ve gecikme cezası ile işverenden tahsil etmektedir. 

 

Paylaş
Yorumlar
Yorum Yap
© Tüm Hakları Saklıdır 2020 | Coşkun & Yıldırım Hukuk Bürosu